Những tài sản ngủ quên trong mỗi căn nhà

Hãy thử một việc nhỏ: mở tủ, mở kho, mở ngăn kéo dưới gầm giường, và đếm những món bạn chưa động tới trong một năm qua. Phần lớn chúng ta sẽ dừng lại ở con số lớn hơn mình tưởng.

Đó không phải đồ bỏ. Đó là tài sản ngủ quên: những thứ từng được cân nhắc, từng được trả tiền, và vẫn còn dùng tốt, chỉ là không còn hợp với nhịp sống hiện tại của mình. Đứa trẻ đã lớn hơn chiếc xe đẩy. Cuốn sách đã đọc xong. Chiếc máy xay mua trong một đợt quyết tâm ăn uống lành mạnh.

Giá trị không mất đi, nó chỉ đứng yên

Một món đồ mất giá trị theo hai cách. Cách thứ nhất là hao mòn, điều không tránh được. Cách thứ hai, âm thầm hơn, là đứng yên: món đồ vẫn nguyên vẹn, nhưng giá trị sử dụng của nó bằng không vì chẳng ai dùng.

Cách thứ hai hoàn toàn có thể tránh được. Chiếc ghế ăn dặm mà con bạn đã thôi ngồi vẫn là đúng món một gia đình trẻ ở tầng dưới đang tìm. Bộ sách lớp 6 năm ngoái là đúng thứ một phụ huynh khoá sau đang định mua mới. Khi món đồ đổi chủ, giá trị của nó được đánh thức: người nhận đỡ một khoản tiền, người cho bớt một góc chật, và món đồ được làm đúng việc của nó.

Cái giá của việc vứt đi

Nhìn rộng hơn, những góc tủ ấy cộng lại thành một con số không nhỏ.

Theo số liệu được Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố, Việt Nam phát sinh gần 70 nghìn tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày (Báo Đại biểu Nhân dân). Trên thế giới, báo cáo Global E-waste Monitor 2024 của Liên Hợp Quốc ghi nhận 62 triệu tấn rác thải điện tử phát sinh năm 2022, trong đó chỉ 22,3% được ghi nhận là thu gom và tái chế đúng cách (UNITAR). Với ngành may mặc, Quỹ Ellen MacArthur ước tính cứ mỗi giây lại có lượng vải tương đương một xe rác bị chôn lấp hoặc đốt bỏ (Circular Online).

Tái chế là cần thiết, nhưng tái chế tốn năng lượng, tốn công phân loại, và thường biến một món đồ còn tốt thành nguyên liệu kém giá trị hơn. Dùng lại đứng trước tái chế một bậc: món đồ giữ nguyên hình dạng, nguyên công năng, và không cần nhà máy nào để có thêm một đời sống mới.

Vì sao chúng ta vẫn để đồ ngủ quên

Nếu dùng lại tốt như vậy, tại sao những góc tủ vẫn đầy? Câu trả lời, phần lớn, là ma sát:

• Ngại đăng. Chụp ảnh, viết mô tả, nghĩ giá: với một món chỉ đáng vài chục nghìn, công sức bỏ ra có vẻ không bõ.
• Ngại người lạ. Hẹn với người không quen, lo bị bùng hẹn, lo bị lừa chuyển khoản trước.
• Ngại sai giá. Bán rẻ thì tiếc, bán đắt thì không ai mua, cuối cùng để đó cho lành.
• Không biết ai cần. Món đồ có thể đúng thứ người hàng xóm đang tìm, nhưng hai bên không có chỗ nào để gặp nhau.

WePaDo được thiết kế để gỡ từng nút ma sát ấy. Một tấm ảnh là đủ để AI điền tên, danh mục, tình trạng, viết mô tả và gợi ý khoảng giá theo tình trạng thật. Món đồ chỉ hiện trong nhóm người quen của bạn, nơi mỗi người đều có người bảo lãnh và lịch sử giao dịch. Và khi ai đó lưu một “món đang cần”, ứng dụng tự báo cho họ khi có tin khớp trong nhóm.

Bắt đầu từ một món

Bạn không cần dọn cả căn nhà. Hãy bắt đầu từ một món, món mà bạn chắc chắn sẽ không dùng nữa nhưng vẫn tiếc nếu phải bỏ đi. Chụp nó, đưa vào nhóm của mình, và xem điều gì xảy ra.

Rất có thể, ở đâu đó rất gần, đang có một người vừa định đi mua đúng món ấy.